Sason

İlçenin Tarihi Yapısı:

Çağımızdan 2700 yıl önceleri,Batı Türkistan’dan çıkıp,Kafkasları aşarak Azerbeycan  ve Anadolu’ya yapılan  ve bir ucu Çin’e bir ucu da Batıda Kalkat Dağlarına  dayanan sahaya(alana) İskitler hakim olmuşlardır. Sakalara vergi veren metyalı  İran Şahı Kayaksar M.Ö.(633-584) Urmiye gölü kıyısında Sakalar Padişahı Afrasyap(Alper Tonga )ile boy beylerinin 625 yılı yazında bir ulu ziyafet vererek  hile ile hepsini sarhoş ederek Geceleyin pusudaki askerleri ile Alper tonga ve Saka ulularını toptan kılıçtan geçirdi.Bunun sonucu olarak bahtsız kalan sakalar hazırlıklı İranlıların karşısında dayanamayıp,Aras ırmağı ile Çoruh boyunda tutuldular. Kuzeye çekilmeyen Sakalar da Van gölü güneyi  ile küçük zapt suyu arasında ve Dicle kolundaki dağlık bölgede

Kalarak  İranlılara düşman ve ayrı bir beylik halinde yaşadılar.

Saka Türklerinin (İskitlerinin) Karaduk boyundan olan Kürtler Van gölü güneyine ve Dicle solundaki dağlık bölgede Sancak oymaklar halinde yerleşenlerdir. Kür-Aras boylarındaki sakalar M.Ö.(519-330)arasında bir setraplik  halinde İran’ı tabii olarak yaşadılar. Kür-Aras Sakaların torunları Albaylarının Bala-Sakan adı ile güçlü bir boyları vardı.Bunlar Bala-Saka Kürtleri idi. 413 yılında Hiristiyan olan Bala-Sakalılar 645 yılındaki ilk İslam fethinde araplara isyan etmişlerdi. Daha sonraki ermeniler bu boydan gelmedir.

Dicle Türklerinin ise Heradot Kesenefon Bitlis,Sancak bey Şerefhan  ve Evliye Çelebi Kaynaklarından süzülen Tarih ve Soy bilgileri ışığında değerlendirildiğinde,Dil ,Boy ve oymak adları ile folklorları din ve inançları ile öteki dört bölgedeki Türklerden ve oğuzların üç  ok kulundan geldiği bir gerçek olarak görülmekte dir. Heredot  Dicle Kürtlerinin M.Ö.500 yıl yılındaki hakim boylarına göre Boht ’lar adı ile anar.Kesenefon ise M.Ö.4001’den Zapt ve Bohtan çayı arasındaki dağlık bölgelerden geçerken buradaki boyları Kurduk(Kürtler) Adı ile anarak kurdukları Şeyhin şahı ‘na tabi olmadan müstakilce yaşadıklarını belirtir.

Hiristiyanların yayılmaya başladığı M.S.305 ‘te Dicle solu ili Van Gölü arasında akalan bölgede Kurduk Elbeyliği;Kortu,Kortik,Adrovar,Motogan,gibi Belçaklara ayrılmıştır.

Oğuzhanlılar,(Bohtlar,Karduklar)İslam dinini benimsemediklerini duyurmak üzere Hz.Muhammed’e Bohduzları ileri gelenlerinden Amamon(Aman)adlı şahsı elçi olarak gönderdiler.Ermenilerin bölgeye sokulmamaları Romadan sonra hiristiyan olan partalar krallığı dönemine rastlar.Araplar ise,özellikle Hz.Ömer döneminde Basra’dan göçen kafile ve aşiretler halinde bu bölgeye gelmeye başlamışlardı. Ermeniler yerleşim bir hayat tarzı sürdürürken Arap aşiretleri göçer ve yarı göçer bir yaşam sürdürüyorlardı.

Sason  çevresi halkının kökeni,çoğunlukla Basra dan göçen ve sonradan Türk-İslam Kültürü içinde yoğurulan ve Karduklarla(Bohtlarla)hısım akrabalık olan  Arap Kabilelerine dayanmaktadır.

Sason İlçesinin eski adı “KABİLCEVİZ”dir. Kelime anlamı cevizi bol anlamına gelmektedir. Sason adı Türkiye Cumhuriyeti tarafından verilmiştir. Sason üzerinde ZOK’ta bulunan dili arapça olan Garzan aşireti Kurtalan dan Muş’a kadar uzanan bölgede hakim olmuşlardır. Dili Kürtçe olan Hiyan aşireti ise Silvan,Yücebağ ve Muş ili yörelerinde etkin olmuşlardır.

1864 yılında Osmanlı yönetiminde eyaletlerin yerine vilayetler kurulurken, Sason Siirt Sancağı ile birlikte Diyarbakır Vilayetine bağlanmıştır. Nitekim 1871 tarihli Diyarbakır Salnamesinde Sason İlçesinin

Siirt Sancağına bağlı olduğu belirtilmektedir.1844’lerden sonra  Siirt sancağının sırası ile Bitlis Vilayetine Cumhuriyete kadar da Muş İline bağlı olduğunu görüyoruz. Cumhuriyetten sonra Sason  İlçesi kesin olarak Siirt

Vilayetine bağlı bir kaza durumuna getirilmiştir.1938 Kozluk İlçesi Sason’ nun bir bucağı iken bu tarihte ayrılarak İlçe statüsünü kazanmıştır. Sason İlçesi 16 Mayıs 1990 tarih ve 20522 Sayılı Resmi(Mükkerrer )gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3647 Sayılı Kanunun 2. Maddesine göre Batman İlçesi Vilayet olması nedeniyle,Sason İlçesi bu tarihte Siirt Vilayetinden ayrılarak Yeni İl olan Batman  İline bağlanmıştır.

1930 ‘lere kadar Yörede etkin olan konuşma dili  arapça   ve  kürtçe  iken  bu  tarihten itibaren Türk dili yerleşmeye ve gelişmeye başlamıştır.1. Dünya Savaşı yıllarında Rusların Ermenileri kışkırtmaları ve Ermenilere  bu  yörede bir Ermenistan Devleti vaad etmeleri ile başlayan gelişmeler,Ermenilerin Sason ve Kozluk’ta yaşayan

muslüman halka sürekli saldırmaları ve onlara zulüm yapmaları  iş doruğa ulaştı. Osmanlı Hükümetinin tüm hoşgörü ve uyarılarına rağmen,Ermenilerin muslüman halk üzerindeki katliamları durmak nedir bilmedi. Bu olaylar böyle devam  ederken   Ruslar da  Doğu  Anadolu  güneyine   illerleyerek Muş’a kadar  gelmişlerdi  muş -Sason sınırını çizen Gazi Perperini (Perperin dağı )dağında Ruslarla muslüman arasında şiddetli çatışmalar meydana gelmiş. Henüz düzenli bir ordunun bulunmadığı  bu dönemde Siirt   Tillo  (Aydınlar) Bucağında oturan

Şeyh Said ve kabilesinin bu çarpışmalarda önemli yararları olmuştur.(Şeyh Said’in Cumhuriyet döneminde ayaklanan Şeyh said ile bir ilgisi yoktur.)Rus işgalı sırasında Tillodan Sason’a gelen  ve Sason’ nun ileri gelenleri olan Abuzer BADIKOĞLU,Tefer BADIKOĞLU ile Sason Tekevler köyünden Abdulaziz  ve Sason’nun aşiret reisleri ve güçlerini yanına  alan  Şeyh  Said  Rus işgaline karşı Gazi Perperini tepelerinde  amansız bir çatışmaya  Girmişler  ve Rusların geri çekilmesinde büyük bir rol oynamışlardır.1915’te Osmanlı Hükümeti tarafından  çıkarılan bir   fermanla zulümcü ermeni unsurların Suriye ‘ye  ve Rusya’ya göç etmelerini sağlamışlar.

b) İlçenin Coğrafi Yapısı :

İlçemiz Güneydoğusunda Kozluk İlçesi,Kuzeyinde Muş İli Kuzeydoğusunda Mutki İlçesi,Batısında Kulp İlçesi ile çevrilmiştir. Alanı 661 Km2’dir İlçenin rakımı 980 dir. İlçemizin Yeryüzü şekilleri zamanında 60 milyon yıl önce üçüncü zamandaki (Tersiyer)Jeolojik hareketler sonucunda oluşmuştur. Alanın 636.050 dekarı dağlık ,6.000 dekarı Yayla,2.400 dekarı ova,16.550 dekarı ise dalgalı arazidir. Yeryüzü  şekilleri içinde en fazla dağların yer aldığı İlçemizde,belli başlı yüksek dağlarımızdan Aydın tepe (Mereto)2.973 metre,İlçemiz ile Muş İli arasında bulunan Subaşı dağı’ Zoveser) 2.706 metre,İlçe merkezinin güneyinde Kuşaklı(Halkis)Dağı,1.947 metre,Heybeli Köyünün 4 Km .Güney batısında Taştepe (Golan)dağı 1.473 metre, Dağçatı köyünün 6 Km. Batısında Gökçekaradağ(Sintör) dağı bulunmaktadır.

Sason ve Kayser çayları İlçemizin belli başlı iki akarsuyudur. Bu akarsulur malabadi köprüsü  yakınında Kulp çay ile birleşerek Batman çayı adı ile güneye doğru akarlar Dicle ye  ulaşırlar. Kayser çayı Sason-Kulp ilçeleri ve dolaysıyla Batman ve Diyarbakır  İllerinin de  İdari  sınırlarını  belirleyen doğal bir sınır şeridi özelliği taşır.

İlçemizin iklimi geç Akdeniz iklimi ile Doğu  Anadolu nun karasal  iklimleri  arasında bir geçiş iklimi özelli    ğini  taşımaktadır. Yağışlı bir iklime sahip olan ilçemizde yıllık ortalama yağış 98 Kg./M2 dir Yörenin karekteristik bitki örtüsü meşe ağacıdır.

d) İdari Durum  :

1- İlçe Merkezi Yerleşim Durumu :

Sason Çayının Güney doğusunda birden dikleşen sarp yamaçlar üzerinde 22 Mahalleden oluşan İlçe Merkezi Dağınık bir yerleşim özelliği arz eder. Yerleşim dokusuna biçim veren öğeleri iki başlık altında toplayabiliriz.

a) Doğanın sarp ve kesinlik arz eden arazi yapısına sahip oluşu tarıma elverişli tarlaların çok küçük olarak oluşmasına neden olmuştur.

b) Gerek doğa ve gerekse yetiştirilen tütün bitkisi makineli tarıma uygun düşmediğinden aileler evlerini tarlaların kıyısına yapmak zorunda kalmışlardır.  Bu  etkenlerin  sonucu  da Belediye hudutları dahilinde yer alan

Mahallelerin  imar çalışmalarına  büyük ölçüde engellemektedir. İlçe merkezi ve İlçeye bağlı Mahallelerin kendiliğinden şekil almıştır. Kamu Hizmet binaları Konutlara uzak  mesafelerde  tesis edildiğinde, günlük hayata

Hız, kolaylık ve haberleşme istenilen düzeyde gerçekleştirilmemektedir. Mahalle arası yollar çoğunlukla taşkın su ve dere yataklarıdır. Şehir içi ulaşım çoğu yerde tıkanıklar göstermektedir. Konutların % 55 ‘şi 1976 den itibaren  Betonarme olarak inşa edilmiştir. geri kalanı ise taş ve toprak yapılardır. Kum ve dışında  tüm yapı malzemeleri ilçe dışından temin edilmektedir. Evler ailelerin barınma işleminin karşılamanın yanı sıra Hayvanlar

İçin ahır ve tütün kurutmak için de depodan oluşan ayrı bölümleri de kapsar. İlçe merkezi gerek iş makinaların  olmayışı ve gerekse toprak darlığı nedeniyle, Köysel nufüsu merkeze çekebilecek bir itici güce sahip değildir. Yerleşmelerdeki gelişme sahili nufüs artışı sonucudur.

NÜFUS DURUMU

2000 yılında yapılan  nüfus sayım sonuçlarına göre 9825 merkezde ,27297 köylerde olmak üzere toplam  37.122 nüfus tespit edilmiştir. Nüfusun köylere göre dağılımı;

S.No: Köy ün    Adı        : Nüfusu         : Merkezden Uzaklığı             :

01-                           Acar  Köyü                                                           565                                          30 km.

02-                           Altıdere Köyü                                                       532                                          18 km.

03-                           Çakırpınar Köyü                                                   948                                          26 km.

04-                           Çayırlı Köyü                                                          605                                          14 km.

05-                           Çınarlı Köyü                                                          142                                            9 km.

06-                           Dağçatı Köyü                                                       307                                          12 km.

07-                           Dereiçi Köyü                                                           26                                          30 km.

08-                           Dereköy Köyü                                                   1318                                             4 km.

09-                           Derince Köyü                                                       992                                          20 km.

10-                           Dikbayir Köyü                                                      278                                          28 km.

11-                           Dörtbölük Köyü                                               1318                                            30 km.

12-                           Ergünü Köyü                                                        523                                          10 km.

13-                           Geçitli Köyü                                                          589                                            8 km.

14-                           Gürgenli Köyü                                                      882                                            8 km.

15-                           Güvercinlik Köyü                                                 140                                            6 km.

16-                           Kaleyolu Köyü                                                     620                                          25 km.

17-                           Karameşe Köyü                                                  596                                            10 km.

18-                           Kavaklı Köyü                                                        297                                          25 km.

19-                           Kayadüzü Köyü                                               1286                                            11 km.

20-                           Kelhasan Köyü                                                    296                                            6 km.

21-                           Kilimli Köyü                                                            34                                            8 km.

22-                           Meşeli Köyü                                                         451                                          23 km.

23-                           Örenağıl Köyü                                                      740                                          16 km.

24-                           Sarıyayla Köyü                                                     778                                          33 km.

25-                           Taşyuva Köyü                                                     639                                          11 km.

26-                           Tekevler Köyü                                                   2069                                           4 km.

27-                           Umurlu Köyü                                                        885                                          18 km.

28-                           Yiğitler Köyü                                                        335                                          7 km.

29-                           Yolüstü Köyü                                                    1030                                           12 km.

30-                           Yuvalar Köyü                                                       464                                          27 km.

31-                           Yücebağ Beldesi                                               2937                                           20 km.

32-                           Aydınlık Köyü                                                      516                                          12 km.

33-                           Balbaşı Köyü                                                        066                                          14 km.

34-                           Binekli Köyü                                                         219                                          27 km.

35-                           Çağlı Köyü                                                            170                                          17 km.

36-                           Günlüce Köyü                                                      152                                          28 km.

37-                           Heybeli Köyü                                                       102                                          30 km.

38-                           Kaşyayla Köyü                                                    825                                          30 km.

39-                           Koçkaya Köyü                                                     552                                          25 km.

40-                           Soğanlı Köyü                                                        410                                          10 km.

41-                           Çalışırlar Köyü                                                      550                                          15 km.

42-                           Yürekli Köyü                                                         320                                          17 km.

43-                           Erikli Köyü                                                            380                                          13 km.

44-                           Cevizli Köyü                                                         290                                          20 km.

45-                           Yeniköy                                                                 380                                          16 km.

Nüfusun Çeşitli Mesleklere Göre Dağılımı:

İşçi ve memur  350,1400 GKK.,200 küçük esnaf, nüfusun geri kalanı çiftçilikle uğraşmaktadırlar.

Dinlerine göre  Nüfus Dağılımı ,

Gayrımüslüm (Gragoryan)110

Müslüman  37.012

2- Köylerde Yerleşim Durumu:

Toplam 44 Köy muhtarlığımız sarp ve engebeli arazi üzerinde dağınık olarak serpilmişlerdir. Köylerimiz  kendi içinde toplu yerleşmeye sahip olmayıp,ortalama 4 veya 5 mezradan oluşmaktadır. Köy ve mezraların çoğunluğu kaynak ve akarsuların çevresinde kurulmuştur. Bir kısmı da Sason çayı vadisinde yerleşmiştir.

Kırsal alandaki tarıma elverişli arazi büyüklükleri  merkezdeki arazi dan farklı  değildir. kültür ve arazısı  Süreklilik göstermediğinden  yerleşmeler irili ufaklı  serpilmişlerdir. Merkez Köy özelliği taşıyacak köyler  seçilerek bu noktalarda hizmet yoğunlaştırılmadığından  ve köylerin  toplulaşmasına  katkıda bulunacak köy grup  yolları yapılmadığından dolayı dağınıklıklar  giderek büyümüştür.

3- Devlet Yönetimi ile Halk Arasındaki İlişkiler:

Sosyal  Durum

1- Konut :

1970’lere kadar  % 90’nı taş ve toprak  yapı olan konutların tütün taban fiyatların yükselmesi  ve İlçede 1980’ li  yıllarda  İlçede  Yaprak  tütün işletmesi açılması ile bu işletmede geçici işci  istihdam edilmesi nedeniyle bu tarihlerden başlayarak  konutların betonarme tiplere dönüşmeye başlamıştır. Bugün için Belediye sınırları içerisinde konutların % 55’ dolayında betonarmedir. Tütün tarımı Belediye hudutları dahilinde en faal bir işlem olduğundan konutların çoğunlukla tütün kurutma ve depolama imkanı verecek iki katlı olarak yapılmaktadır. Yapı malzemeleri taş ve Kum dışındaki diğer tüm malzemelerin ilçe dışından karşılanmaktadır.

Yapı ustalığı mahalli olup,hemen her kez evinin yapımında  çeşitli katkılarda bulunabilmektedir                                                                                                                                                             Belediye sınırları içerisinde yaklaşık 3000 dolayında konut bulunmaktadır. artan nüfusa ve gelen kamu görevlilerine mevcut konutlar yeterli olmamaktadır. Özel konut kiraları Memur maşının % 30 civarında tekamül etmektedir.

2- Sosyal Yaşantı:

İlçemiz Kapalı bir sosyal hayatın özelliklerini göstermektedir. Özellikle köylerde bu durum daha da belirgindir.

a) Aile Yapısı :

Peder şahı aile yapısında hane halkı kalabalıktır. çoğunlukla ve hele hele  köylerde evli çiftlerin ilk 8-10

Yıllarını ana ve baba ile geçirirler. Pazar ilişkileri erekler tarafından yapılır,kadının hemen bütün günü evinde ve evin önündeki tarla veya bahçede geçirir. Ailede konuşulan dil arapça ve kürtçe dir. Kadın kapalı kiyafetler içindedir. çarşaf kullanılmazı. Yazma ve entari giyilir. giyim çoğunlukla eşler dahilinde seçilir. dışarıya da kız verilir ve alınır. evlenme ekseri büyüklerin aracılığı ile ve görücü usulü ile gerçekleşir. Birden çok evliliklere rastlanır.

b) Kadın   :

Evlenme yaşı 17-19 dolayında olup,İmam nikahı ile evlenme yaygındır.1978 yılında evinde ve tarlasında ailenin ekonomik yaşantısına  büyük katkı sağlayan kadın bu tarihten itibaren az sayıda olsa İlçede tesis edilen Yaprak Tütün işletme atölyesinde işleme işçisi olarak yer almaya başlamıştır. geneldeki gelir düşüklüğü   tütün işleme  işçiliğine  hemen  bütün  kadınları  özendirmiş  bulunmaktadır.  Ancak  2001  Ekim ayı

Tarihi  itibari ile Tütün  işletmesinde  çalışan  bütün  kadın  işçilerin  Yurdun  çeşitli  bölgelerine  tayin edilmiştir. Bu da hem kadın işçileri hem de İlçe geliri için büyük bir üzüntü vermiştir. Kadınların Okuma Yazma düzeyi çok düşüktür Kadınların % 50’si Türkçe bilmemektedir. Doğurganlık oranı yüksektir. erken yaşta evlenen kadınların Ortalama 7 çocuğu vardır. Ana ve çocuk sağlığı bilgilerinden yoksundur. Bilimsel doğum kontrollünün yöntemleri  yeterince uygulanmamaktadır. Tütün işleme işçiliğinde çalışan kadınların sosyal davranışları köysel

Karakterini aşmakta. sosyal ilişkileri ve mevcut bilgileri zenginleşmektedir

c) Erkek    :

Kadında olduğu gibi o da erken  yaşta evlenmektedir. Askerlik çağına gelmiş bir gencin bir ve iki çocuğu  bulunması olağandır. Erkek tarla hizmetlerinde ağır olan bütün işleri üstlenmiştir. Ailenin Pazar ve dış ilişkileri erek  eliyle  yürütülmektedir. 100 dolayında  erkek  tütün  atölye  işletmesinde çalışmakta,1480 erkek de

Geçici Köy Korucusu olarak görev  yapmaktadır. Hiç Türkçe bilmeyen erkek % 3 dolayındadır. Erkek boş zamanlarını  Kahvehanelerde oyun ve sohbetle geçirir.

3- Elektrik   :

a) İlçe Merkezi :

Elektrik şebekesi  1974 tarihinde Enter Konekte  sisteminden alınmış olup,bugün için Belediye dahilindeki  tüm hanelere elektrik verilmiş durumdadır. Ancak Ekseri kış aylarında sık sık elektrik kesintileri meydana  gelmektedir.

b) Köyler    :

Köylerimizin tümünde elektrik mevcüttür .Ancak Heybeli ve Balbaşı Köyleri terör olayları nedeniyle boşaltılmalarından dolayı,bu köylerin elektrikleri kesiktir. Enerji çok zayiftır  sık sık elektrik kesintileri meydana gelmektedir.

4- Su       :

1998  yılına kadar Belediye eliyle yaptırılan iki içme suyu toplama deposu ile su ihtiyacı karşılanıyordu.

Ancak  1998  tarihinde  İlçemiz  Çayırlı  köyünden  getirilen  Kaynak  su  ile  İlçenin  su  ihtiyacı   verilmektedir.

Mevcut  22 mahallemizden Orta Mahalle,Aşağı Mahalle,Yıldız Mahallesi, Aykutozan Mahallesi,Tekinler Mahallesi,Emek Mahallesi,Yeşilova Mahallesi,Tamamı Yeni mahalle ve Yaylatepe mahallelerinin bir kısmı Belediyenin içme suyu şebekesinden faydalanmaktadır. Diğer mahallelerin içme suyu ihtiyacı Kaynak sulardan karşılanmaktadır. Karşıyaka ve Yukarı Mahalle içme suyu sıkıntısı çekmektedir.

Köylerimizde ise hijyenik koşullara uygun kapalı sisteme sahip Köy Hizmetleri eli ile yapılmış içme suları bulunmaktadır.

5- Kanalizasyon :

İlçe merkezinde kanalizasyon şebekesi yok denecek kadar azdır. İlçe merkezinin en büyük sorunlarından biri olan kanalizasyon şebekesinin Belediyenin mali gücü  bu şebekeyi gerçekleştirmekten uzaktır. İnsan ve çevre sağlığını tehdit eden bu sorunun biran önce çözümlenmesi gerekir.

6- Sağlık     :

İlçemizde 1 Sağlık ocağı bulunmaktadır. Ayrıca  bir devlet hastanesi inşa edilip her türlü malzemeleri hazır ve hizmete açılmasına beklemektedir. Merkez sağlık ocağında 3 doktor,2 hemşire,4 ebe,6 memur ve 3 hizmetli  görev yapmaktadır. İlçemize bağlı Karameşe, Dörtbölük,Derince,Yolüstü  Sağlık evleri kapalı ,Ergünü Köyü Sağlık evi açık, Yücebağ Beldesinin Sağlık Ocağı ise kapalıdır,Sağlık evlerinin Biran önce hizmete açılmaları ihtiyaçtir

7- Posta İşletme Hizmetleri :

1970 yılına kadar özel kira ödeyerek  hizmet veren Posta İşletme dairesi  1970 yılında kendi hizmet binasına kavuşmuştur.1 Müdür olmak üzere 12 personel hizmet vermektedir.

8- Telekom  :

PTT’den ayrılan  ve Şeflik  olarak  hizmet  veren  Telekom. 1  şef  ve   7     peronel  hizmet vermektedir.

9- İş ve Çalışma Hayatı :

Bir büyük köy yapısının özelliğini taşıyan İlçemizde vatandaşın uğraşı tütün tarımıdır. Ancak tütünün de Son iki yılda taban fiyatının düşük oluşu ve Kota sistemine geçiş olduğundan dolayı,tütün ekimi azamı ölçüde düşmüştür. Sanayi işlevlerinin bulunmadığı ilçemizde sadece köy ve ilçe merkezi halkına tüketim malları pazarlayan küçük esnaflık yerleşmiştir.

10- Eğitim ve Kültür :

Türkçe eğitim ve öğretim İlçemizde 1927  yılında merkezde bir ilkokul açılması ile başlamıştır. buna karşın merkez dışındaki okullaşma hızı  çok yavaş bir seyir izlemiştir. köylerde okullaşma 1950’lerde başlayarak yaklaşık her yıl bir köye bir derslik bir ilkokul yapılmaya başlamıştır. İlköğretimde okullaşma gerekse okuma-yazma yönünden arzu edilen yoğunlaşmanın sağlanmayışı sorununu çözümü günümüze kadar getirilmiştir. Okuma yazma seferberliği ile geçmişten beri yığılıp,gelenlerin okur yazarlığı sağlanmaya çalışılmıştır.

Bu gün için İlçe merkezinde 8 İlköğretim okulu  .Köylerde ise birinci kademe 6  İlköğretim okulu , ikinci  kademe .40..ilköğretim okulu  bulunmaktadır. Bu okullarda 3984 erkek .2741.kız  olmak üzere toplam  6725  öğrenci okumakta ve bu okullarda  241 Öğretmen görev yapmaktadır.

Sason Lisesinde  306 erkek  ve  116 kız öğrenci okumakta ve bu lise de  18 öğretmen görev yapmaktadır.

12- Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü:

2001-2002 Öğretim yılı döneminde Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğünce çeşitli dallarda kurs açılmış,

bu kurlara 1270 kişi katılıp,bunlardan 973 kişi başarı göstererek  sertifikalarını almışlardır.

13- Beslenme :

İlçemizde beslenme konusuna önem verilmemektedir. Gelişi güzel beslenilmektedir. Halk temel gıda maddelerinden gerektiği gibi istifade edememektedir. mevcut yiyecekleri  kendi üretimleri olan sebze,meyve,tahıl ve Hayvansal  gıdalardır. Folklör çalışmaları zengin ve çeşitlidir. en çok oynanan oyunlar ise Gövent, girani, çepiki , mirani, roşkeni, teşigi ve lorkedir.

14- Ekonomik Durumu:

a)Tarım :  Köylerimizin  yanısıra   İlçe  merkezindeki   hayat    da  tütün  tarımına dayanmaktadır. Arazi aşırı ölçüde bir engebeye sahip olduğundan Makineli tarıma elverişli arazi hemen hemen yok denecek  gibidir. Tarım işi ekseri insan ve hayvan gücü ile  yapılmaktadır. Hane halkı kalabalık ve az toprak nedeniyle alınan ürün yetersiz olduğundan dolayı elde edilen gelir yetersiz kalmaktadır.661 Km2 arazısı bulunan ilçemizin merkez ve Köylerinde sadeca 24.200 dekar üzerinde tarım yapılabilmektedir.1965 yılından itibaren tütün ekim alını genişlerken diğer hububat türlerinde gerileme başlamıştır. Ancak 2001 yılı sonunda Tütün İşleme atölyesinin kapatılması , çalışan kadın işçilerin  başka illere gönderilmesi  ve Ekicilere tütün kota sisteminin getirilmesi tütün ekini  de azalmış durumdadır. Bu durum ekonomi yönde ilçe halkını büyük zarar vermektedir.

b) Meyvecilik :  1960  yıllarına  kadar  bu  alanda   meyve ıslahı yönünde herhangi bir girişim olmamış,

yabanı armut,dut,badem,incir gibi meyve ağaçları  dere ve çay kenarlarında halkın kontrolü dışında kendiliğinde

yetişmekte  iken 1962 yılından itibaren halkın çevre ilçelerinden meyve fidanları temin ederek  meyveciliğin ilçeye girmesini sağlamışlardır. Ceviz yönünden oldukça zengin olan ilçemiz, Mobilye sanayinin kiymetli bir ham  maddesi  olduğundan kaçak kesimlerle ceviz ağaçlarının yok edilme noktasına getirilmiştir.

c)Sebzecilik :Sebzeciliğin ilçeye girişi İlçenin kuruluşuna kadar gider,ancak bu güne kadar kayde değer

bir gelişme sağlanmamıştır. Ticari amaçla sebzecilik yapılmamaktadır. Sadeca mevsimlik ihtiyaç karşılanabilmektedir. Yetiştirilen türler domates,biber,patlıcan,kabak ve fasulyedir.

d)Arıcılık   : Valilikçe 2001 yılında  2250 adet arı kovanı,2002 yılında 2500 adet toplam 4750 adet arı kovanı alınarak arıcılık yapan vatandaşlara dağıtılmıştır. Proje takibi İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından  yapılmaktadır. Ayrıca ilçemizde 4500 adet de iptidai (İlkel )arı kovanı bulunmaktadır.

e)Gübre: İlçemizde zirai donatım kurumu bulunmadığından dolayı çiftçi  gübresini çevre il ve ilçelerden getirmektedir .bu da gübrenin maliyetini artırmaktadır.

f)Ormancılık  : Alanın büyük bir bölümü ormanlık saha olan ilçemizde hemen bütün köylerimiz orman içinde, orman  kenarında  ya da ormanın 8-9 Km mesafede yer almışlardır Vatandaş arazi darlığı nedeniyle Devlet ormanlarında hayvancılık yaparak geçimini sağlamaktadır. Orman kanun dışı olarak köylüler tarafından  Teslim edilmiş,herkesin belirli bir bölümü oluşmuştur. Hububat ekimi çok sınırlı olduğundan ve suni yem alma imkanları bulunmadığından hayvan sahipleri meşe yaprakları keserek hayvanlarına yem sağlamaktadır. Yakacak odun üretilen ormanların tamamı meşedir.

g) Sanayi  :Bu sektörde ilçemizde herhangi bir faaliyet olmayıp,küçük sanatkarlık konusu olarak sadeca  marangoz ve kaynakçı atölyeleri yer almaktadır.

h)Ticaret  :Tüketim malları pazarlayan küçük esnaflık yanı sıra  ilçemizden çevre ilçelere yakacakOdun Diyarbakır,Adana ve malatya  gibi illere tütün nakliyatı yapılmaktadır.

15- Ulaştırma Durumu :

a)İlçe Karayolu D .Bakır  Batman ana yoluna bağlantı sağlayan 40 Km kısmın 20 Km’si tamamlanmış

geriye kalan kısmı ise bozuk ve ulaşımı zor  dur. Bu yolun biran önce tamamlanması ilçe yararınadır. Karayolları

Genel Müdürlüğünün faaliyet alanlarına giren Sason-Yücebağ Beldesinin yolu devamlı ulaşıma açık  bulunması için malzemeli bakıma ihtiyacı vardır.

44   Köyümüzden  sadeca  Çakırpınar  yolu  bulunmamaktadır.  Diğer  köylerimizin yolları  mevcutür .Ancak  Köy yollarının alt yapıları yetersiz olduğundan dolayı,yağışlı dönemlerde sık sık ulaşıma kapanmaktadır. bu yolların alt yapılarının yapılması ve iki aracın rahatlıkla karşılıklı geçecek şekilde genişletilmesi gerekmektedir.

16) Mahalli İdareler :

a)       Sason Belediyesi:  İlçemizin  kuruluşu  ile başlayan sason Belediyesi 6 memur,32 geçici 7 daimi

İşçi  olmak üzere toplam 45 personel hizmet vermektedir. Mülkiyeti  kendisine ait beş katlı çarşı merkezinde bir binası bulunmaktadır.1 itfaiye,1çöp kamyonu,1 kepçe,1 traktör,1 taksi ve 1 tamperli kamyonu bulunmaktadır. Sason  Belediyesinin kendi öz gelirleri oldukça düşüktür.

Devlet genel bütçe gelirlerinden Belediyelere dağıtılan pay sayesinde faaliyetlerini sürdürebilmektedir.

b)Özel İdare : İlçemiz Özel idare müdürlüğünde 1 müdür,1 katip ve 1 hizmetli çalışmakta,olup, personel yeterlidir. İlçemizde özel idarenin herhangi bir yatırım konusu bulunmamaktadır. Kayde değertahsilat ve tahakkuku yoktur.

c)Köyler :İlçemize bağlı  44 Köy,109 mezra ve bir Belde mevcut olup,Bu köylerimizde yerleşme durumu genel olarak arazinin sarp ve kesikler arz edilmesi ve su kaynaklarının serpilmiş olması sonucu köy kesimindeki yerleşme de ufalanma konumunu kazanmıştır. İşlenebilir tarım toprakları  neredeyse yerleşmelerdeki durumun aynı yerde meydana gelmiştir. Toplu ve tek üniteden oluşan  Köylerimiz mevcut değildir. köylerimiz  hemen hemen 4-5 mezradan meydana gelmiştir. Köysel  yerleşmelerin büyük çoğunluğu dağlık kesimde geriye kalanı ise Sason Çayı dar vadisinde yerleşmiş bulunmaktadır.

d)Konutlar :Tüm köylerimizdeki konutların % 90’nı taş ve çamur malzemeleri ile kargir olarak inşa edilmiş Tavanda toprak örtü diğer değişle dam denilen yapı tarzı benimsenmiştir. Yağışlı havalarda  damdaki toprak örtü ağırlığı artığında evlerdeki hasarlar dam  çökmesi  şeklinde sonuçlanmakta, can ve mal kaybına neden olmaktadır. Tuvaletler ihtiyacı çoğunlukla konutlar dışında açıkta karşılanmaktadır.

e)İçme Suyu: Köylerimizde Köy hizmetleri standartlarında içme suyu şebekesi yok denecek kadar azdır. İhtiyaç derelerden ve kaynak sulardan karşılanmaktadır.

3- ASAYİŞ VE GÜVENLİK DURUMU:

İlçe merkezi Emniyetin yanı sıra Jandarma ile güvenlik sağlanmaktadır. Köylerimizde ise Jandarma ile birlikte 1380 GKK . Görev yapmaktadır. Yaklaşık 3 yıldır Bölücü terör saldırıları yok denecek kadar azalmıştır. Asayiş ve güvenlik çalışmaları olumlu olarak sürmektedir. Geçmişte daha önceki yıllarda tutulan  kayıt ve vukuat raporların tetkikinden  cinayet , gasp, yaralama, ruhsatsız silah taşıma, suçlarının başta geldikleri ayrıca kan davaları yoğun olduğu görülmektedir. Ancak Bölgemizde  1990 yılında şiddetli bir şekilde ilçemizde faaliyet gösteren bölücü terör örgütünün